Τι σημαίνει «Αποκριά»
Η Αποκριά είναι η περίοδος από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου έως την Καθαρά Δευτέρα. Η λέξη προέρχεται από το βυζαντινό «απόκρεω», δηλαδή αποχή από το κρέας, ενώ αντίστοιχη είναι και η λατινική ονομασία «Καρναβάλι» (carne vale = αποχαιρετισμός στο κρέας).
Ξάνθη – Το κάψιμο του Τζάρου
Ένα έθιμο που έφεραν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη. Κατασκευάζεται ένα ανθρώπινο ομοίωμα και καίγεται πάνω σε πουρνάρια την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, για να «φύγουν» τα κακά και –σύμφωνα με την παράδοση– οι ψύλλοι του καλοκαιριού. Η βραδιά κλείνει με πυροτεχνήματα.
Νάουσα – Γενίτσαροι και Μπούλες
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά δρώμενα, με ανδρική μόνο συμμετοχή. Οι στολές με τα ασημικά, τις προσωπίδες και τα περίτεχνα κεφαλοδεσίματα ετοιμάζονται με μεγάλη φροντίδα, ενώ ο χορός και η πομπή ακολουθούν αυστηρό τελετουργικό.
Διδυμότειχο – Ο Μπέης
Σατιρικό έθιμο με ρίζες στην Τουρκοκρατία, όταν οι Έλληνες μπορούσαν μόνο τις Απόκριες να εκφράζονται ελεύθερα. Περιλαμβάνει μεταμφιέσεις, αναπαραστάσεις αγροτικών εργασιών, γαϊδουροδρομίες και παραδοσιακό γλέντι.
Καστοριά – Μπουμπούνες και Χάσκαρης
Μεγάλες φωτιές στις πλατείες, γύρω από τις οποίες στήνεται γλέντι μέχρι να σβήσουν. Στα σπίτια παίζεται ο «Χάσκαρης», όπου προσπαθούν να πιάσουν με το στόμα ένα αυγό δεμένο σε κλωστή – συμβολίζοντας την αρχή της νηστείας.
Κοζάνη – Οι Φανοί
Κάθε γειτονιά ανάβει τη δική της φωτιά και τραγουδά σατιρικά τραγούδια στο τοπικό ιδίωμα. Την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς ανάβουν όλοι οι Φανοί και το γλέντι κρατά ως το πρωί.
Σέρρες – Ο Μπαμπόγερος
Μορφή με δέρματα και κουδούνια που επισκέπτεται τα σπίτια για να διώξει το κακό και να φέρει υγεία και τύχη. Το έθιμο ολοκληρώνεται με μεγάλο πανηγύρι την Καθαρά Δευτέρα.
Σοχός Θεσσαλονίκης – Οι Κουδουνοφόροι
Τραγόμορφοι μασκαράδες με κουδούνια χορεύουν στους δρόμους, ενώ το έθιμο περιλαμβάνει μετανοιές και έναν σατιρικό γάμο.
Ιωάννινα – Οι Τζαμάλες
Μεγάλες φωτιές σε γειτονιές της πόλης, με χορό, τραγούδι και κρασί μέχρι τα ξημερώματα.
Άμφισσα – Το στοιχειό της Χάρμαινας
Αναβίωση τοπικού θρύλου με πομπή μεταμφιεσμένων σε νεράιδες, ξωτικά και άλλα μυθικά πλάσματα, συνοδευόμενη από σατιρικές αφηγήσεις.
Γαλαξίδι – Αλευρομουτζουρώματα
Την Καθαρά Δευτέρα οι κάτοικοι πετούν χρωματισμένο αλεύρι ο ένας στον άλλον, με πρόσωπα μουτζουρωμένα με κάρβουνο.
Τύρναβος – Μπουρανί
Γιορτή με διονυσιακές ρίζες και έντονο σατιρικό χαρακτήρα. Μαγειρεύεται η παραδοσιακή άλαδη σούπα και κυριαρχούν φαλλικά σύμβολα, βωμολοχίες και πειράγματα για τη γονιμότητα της γης.
Αμοργός & Σέριφος – Ο Καπετάνιος
Νέοι με παραδοσιακές φορεσιές πηγαίνουν στην εκκλησία· όποιος πιάσει το γιλέκο που πετά ο ιερέας ανακηρύσσεται «Καπετάνιος» και σέρνει πρώτος τον χορό, κεράζοντας τον κόσμο.
Σκύρος – Ο Γέρος και η Κορέλα
Μορφές με πολλά κουδούνια που θυμίζουν παλιό θρύλο για χαμένα κοπάδια. Το «λιλίρισμα» των κουδουνιών γεμίζει τα σοκάκια του νησιού.
Ζάκυνθος – Η Κηδεία της Μάσκας
Παρωδία κηδείας με «νεκρό» τον Καρνάβαλο και έντονο σατιρικό στοιχείο, που κλείνει τις αποκριάτικες εκδηλώσεις.
Κως – Οι Καμουζέλες
Μασκαράδες με κουβέρτες και κάρβουνο στο πρόσωπο γυρίζουν τα χωριά πειράζοντας τον κόσμο, με μουσική, κρασί και κάψιμο ομοιώματος στο τέλος.
Χίος – Η Μόστρα των Θυμιανών
Έθιμο που θυμίζει νίκη κατά πειρατών. Περιλαμβάνει σατιρικά άρματα, τον πολεμικό χορό «ταλίμι» με σπαθιά και μεγάλο γλέντι.
Νάξος – Κουδουνάτοι και Κορδελάτοι
Μεταμφιεσμένοι με κουδούνια και διονυσιακά σύμβολα γυρίζουν τα χωριά, ενώ την Καθαρά Δευτέρα εμφανίζονται οι «Κορδελάτοι» με φουστανέλες και χορούς μέχρι το πρωί.
Ελασσόνα – Το Ιπτάμενο Καρναβάλι
Σύγχρονο δρώμενο όπου αιωροπτεριστές ντυμένοι καρναβαλιστές πετούν πάνω από την πόλη και προσγειώνονται μπροστά στο κοινό.
