Στην περίοδο της άνθισης του εσωτερικού αλλά και εξωτερικού κόσμου, υπάρχουν πάντα και κάποιες σκιές. Η κοινωνία περνάει κρίση και μέσα από αυτή δίνεται χώρος για δημιουργία. Κάπου εκεί ανάμεσα στο εγκαταλελειμμένο αλλά ανθισμένο «Σινέ Νίκαια» και το μαγαζί «Μίμης και η Άννα » βρήκα την ηθοποιό Ειρήνη Σταματίου για μια κουβέντα εφ’ όλης της ύλης. Μιλήσαμε για όσα έζησε στην παράσταση «Η Φάλαινα», το θέατρο, τις σχέσεις, τα προβλήματα μου μαστίζουν την κοινωνία, την αγάπη, το ΑΙ και την αβεβαιότητα της επόμενης μέρας στο χώρο της υποκριτικής. Την γνωρίζω χρόνια και η Ειρήνη δεν ανήκει στην κατηγορία των ηθοποιών που παίζουν απλά το ρόλο τους, αλλά δοκιμάζει τα όριά της μέσα από αυτούς.
Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Κουτλιάνη
Η «Φάλαινα» είχε απανωτά sold out και άφησε αποτύπωμα στον κόσμο. Είναι η χημεία που σας ξεχώριζε σε συνδυασμό με τους συντελεστές; Και τώρα Κύπρος;
Η «Φάλαινα» πράγματι είχε μια πολύ θερμή ανταπόκριση και αυτό μας συγκίνησε βαθιά. Δεν το αποδίδω όμως σε κάτι μεμονωμένο ή σε κάποια «συνταγή επιτυχίας». Αυτό που φάνηκε αποτυπώθηκε στη σκηνή και τελικά «πέρασε» και στο κοινό ήταν μια συλλογική δουλειά, όπου όλοι οι συντελεστές συνέβαλαν με αφοσίωση και αλήθεια. Η χημεία επί σκηνής δεν ήταν κάτι που επιδιώξαμε θεωρητικά, προέκυψε μέσα από την εμπιστοσύνη και τον τρόπο που δουλέψαμε όλοι μαζί. Από το αρχικό καστ, την Ευσταθία Τσαπαρέλη, τον Γιώργο Μπένο και την Ασημένια Βουλιώτη, μέχρι τη συνέχεια με τον Βασίλη Ντάρμα, τη Γεωργία Μεσαρίτη, την Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου και εμένα, υπήρξε μια κοινή προσπάθεια εξέλιξης του έργου ως μία ζωντανή οντότητα. Καθοριστική φυσικά είναι και η σκηνοθετική ματιά του Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη, όπως και η σταθερή στήριξη των παραγωγών μας, του Δημήτρη Αρχιμανδρίτη και του Ιωάννη Παντελίδη. Η Κύπρος για εμάς είναι μια φυσική συνέχεια αυτής της πορείας και είμαι πολύ χαρούμενη που έχουμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας και στο εκεί κοινό. . Πηγαίνουμε με ευγνωμοσύνη και σεβασμό, με στόχο να μοιραστούμε ξανά την παράσταση με ειλικρίνεια και παρουσία.
Είναι η Λιζ ο ρόλος που είναι πιο κοντά στην Ειρήνη και πιο κοντά στο δικό σου εσωτερικό κόσμο;
Η Λιζ είναι ένας ρόλος που με άγγιξε αθόρυβα αλλά ουσιαστικά. Δεν θα έλεγα πως είναι «εγώ», όμως υπάρχουν στιγμές της που αναγνωρίζω μέσα μου. Μια ευθραυστότητα, μια ανάγκη για αγάπη που δεν ξέρει πάντα πώς να εκφραστεί, μια εσωτερική ένταση που σιγοκαίει. Κάθε ρόλος ανοίγει ένα διαφορετικό «παράθυρο». Τη Λιζ, όμως, δεν χρειάστηκε να τη φωνάξω για να έρθει. Ήταν σαν να με περίμενε σε μια γωνία μέσα μου, για να «μοιραστούμε» η μία την άλλη. Ίσως γιατί βρίσκομαι σε μια περίοδο της ζωής μου που μπορώ να σταθώ απέναντί της με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη άμυνα.
Πιστεύεις πρώτα πρέπει κάποιος να βλέπει τις ταινίες ή τις παραστάσεις;
Δεν πιστεύω στα «πρέπει» στην τέχνη. Κάθε διαδρομή έχει τον δικό της χρόνο. Η ταινία είναι σαν ένα βλέμμα που σε πλησιάζει πολύ, σου ψιθυρίζει στο αυτί, σου δείχνει τις πιο μικρές ρωγμές ενός προσώπου, σε βάζει μέσα στη σιωπή του. Έχει κάτι από όνειρο. Σε παρασύρει χωρίς να το καταλάβεις.
Η παράσταση, όμως, είναι «ανάσα». Είναι σώματα που πάλλονται στον ίδιο χώρο, είναι ένα ρίσκο που συμβαίνει μπροστά σου και δεν επαναλαμβάνεται ποτέ με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει μια αλήθεια γυμνή, μια ανταλλαγή με το κοινό που δεν καταγράφεται, μόνο βιώνεται. Οπότε, ίσως τελικά να μην έχει σημασία τι έρχεται πρώτο. Σημασία έχει να επιτρέψεις στον εαυτό σου να συγκινηθεί, είτε στο σκοτάδι μιας αίθουσας, είτε μέσα στη ζωντανή σιωπή ενός θεάτρου.
Δούλεψες στον κινηματογράφο και το «Έτερος Εγώ» με τον Σωτήρη Τσαφούλια και σε θέατρο και κινηματογράφο με τον Πυγμαλίων Δαδακαρίδη. Τι έμαθες από αυτούς τους δύο ανθρώπους; Είναι «σχολείο»;
Και οι δύο με έχουν εξελίξει, όχι μόνο καλλιτεχνικά αλλά και προσωπικά. Από τον Σωτήρη κρατώ κυρίως την ευγένεια και τη βαθιά γνώση του πάνω στον κινηματογράφο. Είναι ένας άνθρωπος χαρισματικός, αλλά ταυτόχρονα τόσο ταπεινός και προσιτός. Δημιουργεί ένα περιβάλλον ασφάλειας, όπου μπορείς να εκτεθείς χωρίς φόβο. Σε κάνει να νιώθεις ότι υπηρετείτε μαζί μια ιστορία, με σεβασμό και καθαρότητα. Με τον Πυγμαλίωνα η διαδρομή είναι πολυεπίπεδη. Από εκείνον έμαθα τη γενναιοδωρία στη σκηνή, την επιμονή, την ανάγκη να ψάχνω το «πιο ακριβό» μου. Να κοιτάζω κατάματα την αλήθεια μου, αλλά και το ψέμα μου. Να σπάω τις ευκολίες και τους μηχανισμούς που με βολεύουν και να τολμώ νέες διαδρομές. Όμως, πέρα από τη δουλειά, είναι ένας πολύ σημαντικός άνθρωπος στη ζωή μου. Είναι επιστήθιος φίλος μου, κι αυτό δίνει στη συνεργασία μας μια βαθιά εμπιστοσύνη και ειλικρίνεια που ξεπερνά τα όρια της σκηνής.
Μπορεί ο κόσμος να σταματήσει να κρίνει από το «περιτύλιγμα» όταν υπάρχει τόσο έντονη προβολή στα social media;
Είναι πράγματι δύσκολο, γιατί τα social media λειτουργούν κυρίως μέσα από την εικόνα και την αμεσότητα. Το «περιτύλιγμα» έρχεται πρώτο, συχνά πριν προλάβει να φανεί η ουσία. Είναι ένας κόσμος γρήγορος, όπου η ματιά στέκεται για λίγα μόνο δευτερόλεπτα. Κι όμως, θέλω να πιστεύω πως οι άνθρωποι δεν μένουν μόνο εκεί. Πιστεύω πως, όσο έντονη κι αν είναι η προβολή, υπάρχει μέσα μας μια ανάγκη για κάτι πιο αληθινό, πιο βαθύ. Ίσως όχι πάντα συνειδητά, αλλά υπάρχει. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε πώς θα μας δουν οι άλλοι. Μπορούμε όμως , να επιλέγουμε με τι τρόπο παρουσιαζόμαστε, τι αξίες υπηρετούμε και πόσο συνεπείς είμαστε με αυτό που είμαστε πραγματικά. Και κάπου εκεί, σιγά-σιγά, η ουσία βρίσκει τον δρόμο της.
Πόσο ρόλο παίζει η εικόνα ενός ηθοποιού στα social media και τις δημόσιες σχέσεις;
Παίζει ρόλο, φυσικά. Ζούμε στην εποχή που το casting μπορεί να ξεκινά από το Instagram και να τελειώνει στο καμαρίνι. Αλλά, όσο κι αν βοηθά η εικόνα στα social media και τις δημόσιες σχέσεις, στο τέλος της ημέρας η δουλειά είναι αυτή που «ανεβάζει story» μόνη της και μένει για πάντα, χωρίς φίλτρα και hashtags.
Όταν ένας άνθρωπος είναι σε βάλτο είναι προτιμότερο να πας πιο μαλακά ή πιο αυστηρά ώστε να τον βοηθήσεις;
Εξαρτάται πάντα από τον άνθρωπο και τη στιγμή που βρίσκεται. Δεν υπάρχει «συνταγή» για τις ανθρώπινες σχέσεις. Οι ισορροπίες διαμορφώνονται από τους ίδιους τους ανθρώπους μέσα στη σχέση τους. Όταν κάποιος βρίσκεται σε μια δύσκολη ή θολή κατάσταση, αυτό που χρειάζεται πρώτα είναι κατανόηση και ένα αίσθημα ασφάλειας, ώστε να νιώσει ότι δεν κρίνεται. Η αυστηρότητα μπορεί να λειτουργήσει μόνο όταν έχει ήδη χτιστεί εμπιστοσύνη και όταν ο άλλος είναι έτοιμος να ακούσει. Αλλιώς, μπορεί να τον απομακρύνει ακόμη περισσότερο. Μεγαλώνοντας, τείνω να πιστεύω όλο και περισσότερο στη σταθερή, ήρεμη στάση απέναντι στους ανθρώπους: με κατανόηση, αλλά και με ξεκάθαρη παρουσία. Να απλώνεις το χέρι για να βοηθήσεις, όχι για να σπρώξεις.
Σαν άνθρωπος δίνεις και πιστεύεις στις δεύτερες ευκαιρίες;
Ναι, πιστεύω στις δεύτερες ευκαιρίες, αλλά όχι άκριτα. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να εξελιχθούν, να αναγνωρίσουν τα λάθη τους και να αλλάξουν. Όμως, για να έχει νόημα μια δεύτερη ευκαιρία, πρέπει να υπάρχει ειλικρίνεια, ανάληψη ευθύνης και πραγματική πρόθεση για αλλαγή. Αλλιώς, δεν είναι ευκαιρία, είναι επανάληψη.
Γνωρίζω ότι θέλεις να ασχοληθείς με τη σκηνοθεσία. Για ποιο θέμα θα ήθελες να μιλήσεις μέσα από αυτό το μέσο;
Η σκηνοθεσία με ενδιαφέρει πολύ, γιατί δίνει τη δυνατότητα να βλέπεις την ιστορία ως σύνολο και όχι μέσα από έναν μόνο ρόλο. Να στήνεις έναν ολόκληρο κόσμο. Με απασχολεί περισσότερο το σύμπαν ενός έργου παρά η «ρολάρα» ή η μεμονωμένη ερμηνεία. Θα ήθελα να μιλήσω για τις ανθρώπινες σχέσεις, για τη μοναξιά στη σύγχρονη εποχή, για όσα δεν λέγονται αλλά μας καθορίζουν. Η ταυτότητα, η ευθύνη, οι εσωτερικές ρωγμές, η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που δείχνουμε. Οι επιρροές μου έρχονται κυρίως από τον κινηματογράφο και αυτό θέλω να περνά και στη θεατρική μου ματιά, σαν μια πιο κινηματογραφική αφήγηση πάνω στη σκηνή, όπου το βλέμμα και η σιωπή έχουν το ίδιο βάρος με τον λόγο. Θα ήθελα ένα θέατρο εσωτερικό, που δεν δίνει απαντήσεις, αλλά αφήνει και χώρο στον θεατή να συναντήσει κάτι δικό του χωρίς διδακτισμό.
Υπάρχουν ηθοποιοί που χρησιμοποιούν την “method acting” για να φέρουν σε πέρας τον ρόλο τους καλύτερα. Εσύ τι θα ήθελες να κάνεις; Με ενδιαφέρει να βουτάω βαθιά στον ψυχισμό του χαρακτήρα, αλλά να μπορώ πάντα να επιστρέφω σε εμένα. Πιστεύω στη συγκέντρωση, στην ουσιαστική προετοιμασία και στη δύναμη της φαντασίας, όχι στην απόλυτη ταύτιση. Με εκφράζει περισσότερο η προσέγγιση του Στανισλάφσκι: η αλήθεια των συνθηκών, το μαγικό «αν» που ανοίγει δρόμους, η σύνδεση με τον στόχο και τη δράση, χωρίς να χρειάζεται να φτάνω στα άκρα για να αποδείξω κάτι. Στο παρελθόν χανόμουν μέσα στην ανάγκη της τελειότητας. Σήμερα επιλέγω να στέκομαι με αθωότητα και διαθεσιμότητα, ανοιχτή και παρούσα. Για μένα, η ουσία είναι η αλήθεια στη σκηνή ή στην κάμερα, με σεβασμό και ισορροπία απέναντι στον άνθρωπο πίσω από τον ρόλο.
Τη δουλειά δεν την φοβάσαι και γι’ αυτό έχεις κάνει πολλές δουλειές πέραν του κλάδου. Σε κούρασε αυτό το «διπλό ταμπλό»;
Δεν φοβάμαι τη δουλειά. Ίσα ίσα τη χρειάζομαι. Οι διαφορετικές δουλειές που έχω κάνει, από την εστίαση μέχρι τη διδασκαλία αγγλικών, τη μετάφραση και τη γραμματειακή υποστήριξη, μου έδωσαν εμπειρίες, επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους και μια πιο γειωμένη ματιά στη ζωή. Και αυτό μόνο καλό έκανε και στην τέχνη μου κα όχι μόνο. Το «διπλό ταμπλό» έχει σίγουρα κούραση, ειδικά όταν προσπαθείς να είσαι συνεπής παντού. Αλλά το έζησα λίγο σαν… πολλαπλό ταμπλό σε κάποιες φάσεις : μια μέρα σε καφέ, άλλη σε αγγλικά, άλλη σε γραφείο και μετά στη σκηνή. Στο τέλος όμως, όλα αυτά κάπως ενώνονται, και δεν το βλέπω σαν βάρος. Ήταν κομμάτι της διαδρομής μου.
Γιατί οι σχολές θεάτρου, όπως το Εθνικό, είναι τελικά τόσο δύσκολες; Γιατί βάζουν τόσο ψηλά τον πήχη;
Γιατί θέλουν να κρατήσουν ένα επίπεδο εκπαίδευσης και να «φιλτράρουν» ίσως όσους αντέχουν τη διαδικασία. Η υποκριτική είναι μια απαιτητική τέχνη. Δεν μετράει μόνο το ταλέντο αλλά και η αντοχή, η πειθαρχία και η δουλειά.
Από την άλλη, η πραγματικότητα της δουλειάς δεν είναι πάντα ιδανική ούτε δίκαιη. Υπάρχουν διαφορετικές διαδρομές, γνωριμίες, ευκαιρίες, timing και όλα αυτά επηρεάζουν το πώς εξελίσσεται ένας ηθοποιός μετά τη σχολή.
Οπότε δεν είναι τόσο ότι «αναιρείται» η δυσκολία των σχολών, αλλά ότι η αγορά λειτουργεί με πολλούς παράγοντες πέρα από την εκπαίδευση. Και ίσως αυτό να είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι για έναν νέο ηθοποιό: ότι η σχολή είναι ένα πολύ αυστηρό ξεκίνημα, αλλά όχι ο μόνος κανόνας του παιχνιδιού.
Το ΑΙ έχει μπει στις ζωές μας για τα καλά. Πως βλέπεις να εξελίσσεται όλο αυτό στο μέλλον;
Νομίζω ότι το ΑΙ θα γίνει όλο και πιο «καθημερινό» εργαλείο. Σαν μια δεύτερη σκέψη που θα έχουμε πάντα διαθέσιμη, είτε για πρακτικά θέματα είτε για πιο προσωπικούς προβληματισμούς. Στις διαπροσωπικές σχέσεις, όμως, θέλει προσοχή. Μπορεί να βοηθήσει να βάλεις σε τάξη σκέψεις, να δεις μια κατάσταση πιο καθαρά, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη επαφή, το βλέμμα, τη σιωπή, την εμπειρία του «μαζί». Πιστεύω ότι όσο εξελίσσεται, τόσο πιο σημαντικό θα γίνει να θυμόμαστε πως είναι εργαλείο και όχι υποκατάστατο. Δηλαδή να μας βοηθά να σκεφτόμαστε καλύτερα. Όχι να νιώθει αντί για εμάς.
Στην εποχή των πολέμων, της ανασφάλειας για το μέλλον, της ακριβείας και της ατομικής ταπείνωσης γενικότερα πως νιώθεις; Φοβάσαι να ονειρευτείς, να ερωτευτείς, να τολμήσεις; Ή λειτουργεί αντίστροφα και είναι ιδανική περίοδος για δημιουργία και πνευματική άνθηση;
Ο πόλεμος, ακόμη κι όταν δεν τον ζεις άμεσα, μπαίνει στη ζωή σου μέσα από εικόνες, ειδήσεις και μια γενικευμένη αίσθηση ανασφάλειας. Δημιουργεί ένα υπόστρωμα φόβου και αστάθειας που επηρεάζει τον τρόπο που βλέπεις το μέλλον. Οπότε ως αποτέλεσμα γίνεσαι είτε πιο επιφυλακτικός, είτε πιο κυνικός. Ταυτόχρονα, όμως, λειτουργεί και σαν υπενθύμιση του πόσο εύθραυστη είναι η κανονικότητα. Και αυτό για κάποιους ανθρώπους γίνεται ώθηση: να ζήσουν πιο συνειδητά, να δημιουργήσουν πιο έντονα, να μην αναβάλουν.
Δεν νομίζω ότι υπάρχει μία σωστή αντίδραση. Υπάρχει όμως η ευθύνη να μην συνηθίσουμε τη βία και την απώλεια σαν «φόντο» της ζωής μας. Και να κρατάμε ζωντανή την ενσυναίσθηση, γιατί χωρίς αυτήν, ο πόλεμος δεν μένει μακριά, μπαίνει μέσα μας με άλλους τρόπους.
Τι σε κάνει να πεις «ναι» σε μια δουλειά;
Πιο πολύ με οδηγεί το ένστικτο, ο άνθρωπος που έχω απέναντί μου, το υλικό και το αν υπάρχει κάτι που με κινητοποιεί δημιουργικά. Να νιώσω ότι υπάρχει λόγος να μπω σε αυτή τη διαδρομή, ότι έχει κάτι να μου πει και να μου δώσει. Το αν «θα πάει καλά» είναι πάντα ένα στοίχημα. Αλλά το πιο σημαντικό για μένα είναι να μπορώ να σταθώ πίσω από αυτό που κάνω με αλήθεια.
Αν έβαζες έναν κανόνα στο θέατρο, έναν στην τηλεόραση και έναν στον κινηματογράφο ποιος θα ήταν;
Αν έπρεπε να βάλω έναν και μόνο κανόνα για το καθένα:
Στο θέατρο: να είσαι παρών. Πραγματικά παρών, κάθε φορά, σαν να συμβαίνει για πρώτη και τελευταία φορά. Στην τηλεόραση: να υπηρετείς την αλήθεια της στιγμής, ακόμη κι όταν οι ρυθμοί είναι γρήγοροι και οι συνθήκες πιεστικές. Στον κινηματογράφο: να εμπιστεύεσαι τη σιωπή και τη λεπτομέρεια, γιατί εκεί συχνά λέγονται τα πιο σημαντικά πράγματα χωρίς λόγια.
Πολλές φορές, ακόμα και μετά την επιτυχία, δεν έρχονται προτάσεις για τη νέα σεζόν. Πως το διαχειρίζεσαι αυτό;
Είναι κάτι που συμβαίνει συχνά και είναι πιο «φυσιολογικό» απ’ όσο νομίζει ο κόσμος απ’ έξω. Η επιτυχία μιας σεζόν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ακολουθεί άμεσα συνέχεια δουλειάς. Είναι κάτι που το γνωρίζουμε όσοι εργαζόμαστε σε αυτό το χώρο και προσπαθώ να το αντιμετωπίζω χωρίς πανικό. Είναι ένας κύκλος που έχει άνοιγμα και κλείσιμο. Στο όπου δεν υπάρχουν προτάσεις, προσπαθώ να αξιοποιήσω σαν χώρο για ηρεμία, παρατήρηση, αποφόρτιση και επαναφόρτιση, όχι σαν απόρριψη. Στο τέλος, δεν μπορείς να ελέγξεις πότε θα έρθει η επόμενη δουλειά. Μπορείς όμως να μείνεις έτοιμος και ανοιχτός, ώστε όταν έρθει να είσαι παρών με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Έχουμε όλοι ανάγκη από συντροφιά και αγάπη όμως υπάρχει πολλή μοναξιά εκεί έξω. Είναι πιστεύεις σημείο των καιρών;
Με τα χρόνια εξελίσσεσαι σαν άνθρωπος και αναζητάς και άλλα πράγματα βάζοντας αντίστοιχες προτεραιότητες. Θεωρείς στάση εγωιστική η μέρος εξέλιξης ιδίως όταν οι γύρω μας μένουν στάσιμοι; Η μοναξιά, ναι, είναι έντονη σήμερα και σε μεγάλο βαθμό είναι σημείο των καιρών. Ζούμε σε μια εποχή που είμαστε συνεχώς «συνδεδεμένοι», αλλά όχι πάντα πραγματικά κοντά. Πολλές επαφές, λιγότερη ουσιαστική παρουσία. Μέσα σε αυτό, υπάρχει μια πολύ ανθρώπινη και βαθιά ανάγκη για σύνδεση και αγάπη. Μια ανάγκη που δεν εξαφανίζεται, αλλά κάποιες φορές γίνεται πιο έντονη, ειδικά όταν γύρω μας επικρατεί απόσταση, ταχύτητα ή αίσθηση αποξένωσης. Όσο για την προσωπική εξέλιξη, θεωρώ πως είναι φυσικό ο άνθρωπος να αλλάζει με τα χρόνια, να αναζητά άλλα πράγματα και να βάζει διαφορετικές προτεραιότητες. Δεν το βλέπω ως εγωισμό από μόνο του, αλλά ως μέρος της πορείας του καθενός. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία! Να εξελισσόμαστε χωρίς να γινόμαστε σκληροί, και να προχωράμε χωρίς να ακυρώνουμε την ανάγκη για σύνδεση. Ούτε τη δική μας, ούτε των ανθρώπων γύρω μας.
