Ομολογώ πως πριν από τη συνέντευξη μας με την Αλεξάνδρα Πιστοφίδου, γνώριζα πολύ λίγα έως ελάχιστα πράγματα για τη δράση του Parthenon Skulpturen, ενός Οργανισμού του οποίου είναι ιδρύτρια και σκοπός του να πληθύνουν οι φωνές για την επιστροφή των Μαρμάρων στην Ελλάδα.
Μεταξύ Βιέννης και Ελλάδας και με εφόδια το πάθος και την αποφασιστικότητα, η Αλεξάνδρα Πιστοφίδου μας μιλά για το όραμα της αλλά και το τι ακριβώς είναι το Parthenon Skulpturen.
Συνέντευξη στη Μαρένα Καδιγιαννοπούλου
Καταρχάς, θα ήθελα να ξεκινήσουμε με το πώς προέκυψε η ίδρυση του Οργανισμού Parthenon Skulpturen για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Ήρθε μέσα από την ανάγκη μιας Ελληνίδας για αφύπνιση και δικαίωση;
Η ίδρυση του Οργανισμού δεν υπήρξε απλώς μια πράξη πολιτιστικής πρωτοβουλίας – ήταν καρπός μιας εσωτερικής ανάγκης. Ως Ελληνίδα που σπούδαζε και ζούσε στο εξωτερικό, ήρθα σε επαφή με απόψεις που μου ήταν αδιανόητες: υπήρχαν άνθρωποι που αγνοούσαν όχι μόνο την ύπαρξη των Γλυπτών του Παρθενώνα αλλά και τη γεωγραφική θέση του ίδιου του Παρθενώνα. Αυτή η αμηχανία μετατράπηκε σε ευθύνη. Ο Οργανισμός Parthenon Skulpturen γεννήθηκε από την πεποίθηση πως η επιστροφή των Μαρμάρων δεν είναι απλώς ένα εθνικό αίτημα, αλλά μια υπόθεση παγκόσμιας πολιτιστικής ηθικής.
Πώς ήταν η αρχή του εγχειρήματος; Αντιμετωπίσατε δυσκολίες;
Η αρχή ήταν, ομολογουμένως, μοναχική και γεμάτη σκεπτικισμό. Κάθε πρωτοβουλία που επιχειρεί να αμφισβητήσει κατεστημένα αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης και ειρωνείας. Χρειάστηκε χρόνος για να βρω συνοδοιπόρους, για να δημιουργηθεί ένα δίκτυο ανθρώπων με κοινές αξίες και ιστορική ευαισθησία. Ωστόσο, πιστεύω πως κάθε δυσκολία, κάθε πόρτα που έκλεισε, με οδήγησε σε μεγαλύτερη αφοσίωση. Ήταν μια πορεία που με δίδαξε πως ο ιδεαλισμός δεν πρέπει να υποχωρεί μπροστά στην πραγματικότητα – οφείλει να την ανασχηματίζει.
Ποιοι θα λέγατε πως είναι οι βασικοί στόχοι του οργανισμού και πόσο εφικτοί είναι στην πραγματοποίησή τους;
Ο οργανισµός, Parthenon Skulpturen, ιδρύθηκε το 2017 στη Βιέννη και είναι προσανατολισµένος στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονοµιάς και τον επαναπατρισµό κλεµµένων πολιτιστικών θησαυρών. Συγκεκριµένα, η οµάδα μας εργάζεται για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, όπου και ανήκουν. Αποστολή του Οργανισµού είναι να ενηµερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες σχετικά µε το θέµα της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα, µιας συλλογής εξαιρετικών αρχαίων ελληνικών µαρµάρινων γλυπτών που έχουν χωριστεί για αιώνες, και είναι διασκορπισµένα σε διάφορα µουσεία σε όλο τον κόσµο. Αξίζει να σηµειωθεί ότι δύο κοµµάτια από τον Παρθενώνα βρίσκονται αυτή τη στιγµή στην Αυστρία. Το ζήτηµα που υπογραµµίζουµε είναι η σηµασία της επανασύνδεσης αυτών των Γλυπτών, καθώς ο διασκορπισµός τους δεν επιτρέπει να εκτιµήσουµε πλήρως την ιστορική, καλλιτεχνική και πολιτιστική τους σηµασία. Η επανένωσή τους είναι απαραίτητη και δίκαια, τόσο από ηθική όσο και από πολιτιστική άποψη. Εν κατακλείδι θα έλεγα ότι το έργο της Αυστριακής Επιτροπής Parthenon Skulpturen αφορά κάτι περισσότερο από αντικείµενα, αφορά την αποκατάσταση της ιστορίας και της ταυτότητας του δυτικού πολιτισµού».
Τι έχετε επιτύχει έως σήμερα με τις κινήσεις σας μέσω του οργανισμού;
Έχουμε καταφέρει να ανοίξουμε έναν ουσιαστικό διάλογο στην Αυστρία και πέραν αυτής, να φέρουμε το θέμα των Γλυπτών στο προσκήνιο κοινού που μέχρι πρότινος αγνοούσε την ύπαρξή τους. Έχουμε οργανώσει ημερίδες, συνεργασίες με πολιτιστικούς φορείς, και έχουμε ενώσει τη φωνή μας με εκείνη της διεθνούς κοινότητας που υποστηρίζει την επιστροφή. Οι φωνές αυτές πλέον πληθαίνουν – κι αυτό, για εμένα, είναι ήδη ένα πρώτο βήμα προς τη δικαίωση.
Όλοι μας ακούμε επί χρόνια για την επιστροφή των μαρμάρων και αναπόφευκτα λέμε: «Μα, θα επιστρέψουν ποτέ τα μάρμαρα στην Ελλάδα;». Τι απαντάτε σε αυτό;
Πιστεύω ακράδαντα ότι η επιστροφή τους είναι θέμα χρόνου και ότι αυτός ο χρόνος πλησιάζει…
Δυσπιστία αντιμετωπίσατε σε αυτόν τον αγώνα, τόσο για το μέγεθος του θέματος όσο και για το γεγονός ότι είστε γυναίκα;
Η διοίκηση µιας επιτροπής, όπως η δική µας, προφανώς περνά από διάφορα εµπόδια και προκλήσεις. Καθε γυναίκα που αναλαµβάνει ηγετικό ρόλο, αναπόφευκτα αντιµετωπίζει προκαταλήψεις και στερεότυπα. Η προσέγγισή µου ήταν πάντα να επικεντρώνοµαι στις θετικές πτυχές και τις εποικοδοµητικές εµπειρίες.
Η αλήθεια είναι ότι αντιµετώπισα προκλήσεις που δεν ήταν πάντα συνδεδεµένες µε το φύλο µου. Σε κάποιες περιπτώσεις, βίωσα περιστατικά ρατσισµού και φθόνου από γυναίκες – κάτι το οποίο δεν περίµενα. Από την άλλη πλευρά, αντιµετώπισα σνοµπισµό και ανταγωνισµό από άνδρες που δυσκολεύονταν να δεχτούν την επιτυχία µιας νέας γυναίκας σε ηγετικό ρόλο. Αν και αυτά τα εµπόδια ήταν απαιτητικά, επέλεξα να επικεντρωθώ στον ιερό σκοπό της αυστριακής επιτροπής και στην εξαιρετική µας οµάδα. Παρά τις δυσκολίες, θα ήθελα να υπογραµµίσω εδώ τη σηµασία της συνδροµής και της υποστήριξης που έλαβα από πολλές υπέροχες γυναίκες που µε βοήθησαν µε τις συµβουλές τους, και έµπρακτα µε στήριξαν στα δύσκολα.
Υπάρχει ίσως από κάποιους ταύτιση του αγώνα σας με εκείνον της Μελίνας Μερκούρη;
Η Μελίνα Μερκούρη άνοιξε τον δρόμο, έδωσε φωνή σ’ ένα αίτημα που πολλοί τότε θεωρούσαν ρομαντικό ή ανεδαφικό. Αν ο δικός μου αγώνας συνδέεται με τον δικό της, είναι γιατί ακολουθώ τη φωτεινή της σκιά με σεβασμό και πίστη στην αποστολή που εκείνη ξεκίνησε. Η Μελίνα δεν διεκδίκησε μόνο τα Μάρμαρα – διεκδίκησε το δικαίωμα της Ελλάδας να αφηγείται η ίδια την ιστορία της. Όταν ξεκίνησε αυτή η εκστρατεία, η ιδέα της επιστροφής των Γλυπτών φαινόταν σχεδόν αδύνατη. Σήμερα, όμως, η διεθνής κοινή γνώμη είναι πολύ πιο ευαισθητοποιημένη για το θέμα και υπάρχει μεγαλύτερη αποδοχή, ακόμα και στις χώρες όπου βρίσκονται τα Γλυπτά.
Ποιο είναι το feedback που λαμβάνετε από τον κόσμο που σας ακούει και σας ακολουθεί στην Αυστρία;
Στην αρχή υπήρχε αμηχανία – πολλοί δεν είχαν καν ακούσει για τα Μάρμαρα ή νόμιζαν πως ανήκουν νόμιμα στο Βρετανικό Μουσείο. Με τον καιρό, και κυρίως μέσα από τις δράσεις μας, παρατηρώ μεταστροφή. Το κοινό στην Αυστρία δείχνει ενδιαφέρον, ευαισθητοποιείται. Λαμβάνω μηνύματα από πολίτες που εκφράζουν συμπαράσταση, ακόμη και εθελοντική διάθεση προσφοράς. Αυτό μου δίνει δύναμη.
Αρκετοί δεν γνωρίζουν πως κάποια από τα μάρμαρα του Παρθενώνα βρίσκονται και εκτίθενται και στην Αυστρία.
Ακριβώς. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν βρίσκονται μόνο στο Βρετανικό Μουσείο, αλλά είναι διασκορπισμένα σε διάφορα μουσεία ανά την Ευρώπη, όπως στη Βιέννη, το Παρίσι, το Μόναχο και την Κοπεγχάγη. Στο Μουσείο Ιστορίας Τέχνης της Βιέννης εκτίθενται δύο σημαντικά θραύσματα από τη βόρεια Ζωφόρο του Παρθενώνα. Το πρώτο προέρχεται από τον Λίθο IX και απεικονίζει τις κεφαλές δύο πρεσβυτέρων ανδρών, οι οποίοι συμμετέχουν στην πομπή των Παναθηναίων, και ταυτίζονται με τους θαλλοφόρους.
Το δεύτερο θραύσμα του Παρθενώνα προέρχεται από τον Λίθο XXXV, και απεικονίζει έναν έφηβο ιππέα, πιο συγκεκριμένα την κεφαλή του ιππέα, μέρος του κορμού του, και τμήμα της κεφαλής του ίππου. Είναι προφανές ότι η αποκοπή των θραυσμάτων από τον Παρθενώνα και η μεταφορά τους σε διαφορετικό μουσείο – με τις κεφαλές να βρίσκονται στη Βιέννη και τα σώματα των μορφών στην Αθήνα – προκάλεσε όχι μόνο αισθητική και καλλιτεχνική σύγχυση, αλλά και νοηματική αποδόμηση, καθώς τα τμήματα δεν εκτίθενται ενιαία. Η επανένωσή τους είναι απαραίτητη για την αποκατάσταση της αρμονίας του Παρθενώνα και την κατανόηση της αρχικής σύνθεσης.
