Από τις πρώτες κιόλας σχολικές ηλικίες, πολλά παιδιά καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό καθημερινό πρόγραμμα. Σχολείο, ξένες γλώσσες, αθλητισμός, χορός, μουσική, καλλιτεχνικές δραστηριότητες και πολλές ακόμη υποχρεώσεις καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας τους.
Η πρόθεση των γονιών είναι συνήθως θετική: να δώσουν στα παιδιά όσο το δυνατόν περισσότερες ευκαιρίες, να ενισχύσουν τις δεξιότητές τους και να ανακαλύψουν τα ενδιαφέροντά τους. Όταν όμως κάθε ελεύθερη ώρα γεμίζει με μια οργανωμένη δραστηριότητα, η καθημερινότητα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε έναν αδιάκοπο αγώνα δρόμου.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παιδιά κουρασμένα, αγχωμένα και διαρκώς σε εγρήγορση, που δυσκολεύονται να βρουν χρόνο για ξεκούραση και αυθόρμητο παιχνίδι.
Όταν το γεμάτο πρόγραμμα αυξάνει το άγχος
Ένα παιδί που βρίσκεται συνεχώς μέσα σε ένα αυστηρά οργανωμένο πρόγραμμα μπορεί να εμφανίσει σημάδια ότι οι απαιτήσεις της καθημερινότητας έχουν γίνει περισσότερες από όσες μπορεί να διαχειριστεί.
Το στρες δεν εκφράζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα από:
- Αλλαγές στη συμπεριφορά: περισσότερο εκνευρισμό, έντονο άγχος, μεταπτώσεις στη διάθεση ή δυσκολία να διαχειριστεί την απογοήτευση.
- Σωματικές ενοχλήσεις: προβλήματα στον ύπνο, συχνούς πονοκεφάλους ή στομαχόπονους, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα κάποια οργανική αιτία.
- Δυσκολία στην ξεκούραση: παιδιά που έχουν συνηθίσει να ακολουθούν συνεχώς ένα πρόγραμμα μπορεί να αισθάνονται άβολα όταν δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη δραστηριότητα να κάνουν.
- Πίεση για επίδοση: όταν μια δραστηριότητα παύει να αποτελεί παιχνίδι και μετατρέπεται σε ακόμη μία υποχρέωση, μπορεί να δημιουργήσει άγχος και την αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν τις ικανότητές τους.
Ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, ο βασικός στόχος μιας δραστηριότητας θα πρέπει να είναι η χαρά και η εξερεύνηση. Όταν η διασκέδαση αντικαθίσταται από την απαίτηση για επίδοση, το παιδί μπορεί να βιώσει πίεση που δεν είναι απαραίτητη για την ανάπτυξή του.
Το ελεύθερο παιχνίδι δεν είναι χαμένος χρόνος
Μέσα σε ένα γεμάτο πρόγραμμα, το ελεύθερο παιχνίδι συχνά είναι το πρώτο πράγμα που θυσιάζεται. Κι όμως, αποτελεί σημαντικό κομμάτι της παιδικής ανάπτυξης.
Ελεύθερο παιχνίδι είναι εκείνο στο οποίο το παιδί αποφασίζει μόνο του τι θα κάνει, πώς θα παίξει και πότε θα αλλάξει δραστηριότητα, χωρίς συγκεκριμένο στόχο ή την ανάγκη να ακολουθήσει οδηγίες ενός ενήλικα.
Μέσα από αυτό το αυθόρμητο παιχνίδι, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους, να πειραματιστούν, να λύσουν προβλήματα, να συνεργαστούν με άλλα παιδιά και να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.
Παράλληλα, ο ελεύθερος χρόνος τους επιτρέπει να ξεκουράζονται πραγματικά και να αναπτύσσουν σταδιακά την αυτονομία και τη δημιουργικότητά τους.
Η ισορροπία είναι το σημαντικότερο
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εξωσχολικές δραστηριότητες πρέπει να σταματήσουν. Αντίθετα, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, αρκεί να υπάρχει ισορροπία.
Ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς για τους γονείς είναι να παρατηρούν το ίδιο το παιδί και όχι μόνο το πρόγραμμα.
- Μια πιο περιορισμένη επιλογή δραστηριοτήτων είναι συχνά αρκετή, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες.
- Η διάθεση του παιδιού έχει σημασία. Αν πηγαίνει στις δραστηριότητές του με χαρά, ξεκουράζεται επαρκώς και εξακολουθεί να έχει χρόνο για παιχνίδι, το πρόγραμμα πιθανότατα είναι διαχειρίσιμο.
- Τα σημάδια κόπωσης δεν πρέπει να αγνοούνται. Συνεχής γκρίνια, κλάματα, εκνευρισμός, δυσκολίες στον ύπνο ή άρνηση συμμετοχής μπορεί να δείχνουν ότι χρειάζεται περισσότερος ελεύθερος χρόνος.
- Χρειάζεται και η γονεϊκή αυτοπαρατήρηση. Μερικές φορές ένα υπερβολικά γεμάτο πρόγραμμα δεν δημιουργείται μόνο από τις ανάγκες του παιδιού, αλλά και από την πίεση για «περισσότερα», τη σύγκριση με άλλα παιδιά ή την επιθυμία των γονιών να αξιοποιήσουν κάθε πιθανή ευκαιρία.
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τη διαφορά ανάμεσα σε κάτι που κάνουν επειδή πραγματικά το απολαμβάνουν και σε κάτι που κάνουν για να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των άλλων.
Η ξεκούραση, η ανεμελιά, ακόμη και η… πλήξη έχουν τη δική τους αξία. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να είναι διαρκώς απασχολημένο για να εξελίσσεται. Χρειάζεται χρόνο για να παίξει, να ξεκουραστεί, να ονειρευτεί και απλώς να είναι παιδί.
