Η εμπειρία της πρώτης ημέρας στο σχολείο συνοδεύεται συχνά από χαμόγελα, ενθουσιασμό και ένα νέο αίσθημα αισιοδοξίας για τη νέα σχολική χρονιά. Για αρκετούς γονείς και παιδιά συνιστά την αφετηρία μιας νέας διαδρομής γεμάτη προσδοκίες και νέους στόχους. Ωστόσο, πίσω από τα χαμόγελα και τον ενθουσιασμό, για πολλούς μαθητές και πολλές μαθήτριες το πρώτο κουδούνι μπορεί να φέρει στην επιφάνεια συναισθήματα ανασφάλειας, αγωνίας και άγχους.
Για ένα παιδί η επιστροφή στα θρανία μπορεί να πυροδοτήσει ένα συνονθύλευμα σκέψεων και άγχους σχετικά με τη νέα σχολική χρονιά. Συγκεκριμένα, αυτή η επιστροφή σηματοδοτεί την έναρξη μίας απαιτητικής μεταβατικής περιόδου κατά την οποία οι μικροί/ες μας φίλοι/ες έρχονται αντιμέτωποι/ες με νέες προσδοκίες, την εύρεση νέων φίλων ή την ανάγκη διατήρησης των «παλιών», την αλλαγή των δασκάλων και των καθηγητών/τριών και τα νέα μαθήματα.
Σε αυτό το νέο ξεκίνημα δεν έχουν όλα τα παιδιά κοινή αφετηρία. Για κάποια η περίοδος των καλοκαιρινών διακοπών αποτέλεσε ένα ουσιαστικό διάλειμμα ξεκούρασης και ξεγνοιασιάς, κάτι το οποίο καθιστά τη μετάβαση από την μία τάξη στην άλλη πιο ομαλή. Όμως για άλλα παιδιά η εν λόγω περίοδος μπορεί να συνοδεύτηκε από αλλαγές στη δομή και στη σύσταση της οικογένειας (όπως μία νέα διάγνωση μαθησιακής δυσκολίας ή αναπτυξιακής διαταραχής, ένα διαζύγιο, μία μετανάστευση, η απώλεια ενός συγγενικού προσώπου). Οι παραπάνω επιβαρυντικοί παράγοντες θέτουν στους/στις μαθητές/τριες την πρόκληση να επανακτήσουν το αίσθημα «ανήκειν» μέσα σε μία νέα άγνωστη πραγματικότητα.
Κάτω λοιπόν από την επιφάνεια της «χαρούμενης πρώτης ημέρας» μπορεί να υπάρχει και μία διαφορετική πραγματικότητα η οποία χρήζει απαιτούμενης προσοχής. Σε έναν κόσμο όπου τα δικαιώματα των παιδιών δοκιμάζονται πολύ συχνά, η σχολική κοινότητα καλείται να διαδραματίσει έναν πολύπλοκο ρόλο, συχνά χωρίς να έχει ως σύμμαχο την κρατική πολιτική. Είναι παγκοσμίως γνωστό ότι το σχολείο «ως μικρογραφία της κοινωνίας» κατέχει κεντρική θέση στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Ο ρόλος του οφείλει να μην περιορίζεται αποκλειστικά στην προαγωγή γνώσης και μάθησης.
Κάθε σχολείο έχει χρέος απέναντι στο κάθε παιδί να λαμβάνει σοβαρά υπόψιν του το άγχος του ή τις δυσκολίες προσαρμογής του, απέχοντας από παλαιομοδίτικες αντιλήψεις που ορίζουν απλουστευμένα το άγχος των παιδιών ως κάτι παροδικό, κάτι που απλώς «θα τους περάσει». Κάθε παιδί φέρνει μαζί του στο σχολείο ένα κομμάτι του εαυτού του, «μία προσωπική ιστορία» της οποίας η αξία δεν θα πρέπει να «προσπερνιέται».
Η βιβιογραφία αναφέρει ρητά ότι το σχολείο που κατορθώνει να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις ψυχοπιεστικές ανάγκες των παιδιών, είναι εκείνο που είναι προσανατολισμένο στο «συναισθηματικό κλίμα» που περιβάλλει τη μάθηση, καθώς μόνο με αυτόν τον τρόπο παρέχει στους/στις μαθητές/τριες του την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου (Καλλινικάκη & Κασσέρη, 2014). Ένα σχολικό περιβάλλον που δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας, αποδοχής και συμμετοχής δύναται να εγκαθιδρύει ανοιχτές πορτές για κάθε παιδί, δίνοντας προτεραιότητα στην αξιοπρέπειά του καθώς και χώρο στο άκουσμα της «δικής του φωνής».
Άλλωστε αμέτρητες είναι οι φορές που επιστημονικά έχει καταδειχθεί ότι «η σχολική φοίτηση και ο περιορισμός της σχολικής διαρροής μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στον περιορισμό των κινδύνων ανάπτυξης παραβατικής συμπεριφοράς, στη συναισθηματική ευεξία και την κοινωνική προσαρμογή, τόσο στην παιδική ηλικία όσο και αργότερα σε όλο το φάσμα της ζωής» (Καλλινικάκη & Κασσέρη, 2014).
Ίσως τελικά αυτό που χρειάζεται ένα παιδί την πρώτη ημέρα στο σχολείο δεν είναι να δείχνει χαρούμενο και ενθουσιασμένο, αλλά να νιώθει ότι «η ιστορία» που φέρνει μάζι με την τσάντα του έχει «χώρο να ακουστεί».
Η πρώτη ημέρα στο σχολείο ας γίνει η αφορμή να επαναπροσδιορίσουμε την ευθύνη που έχουμε ως σχολική κοινότητα, γονείς, πολίτες και κοινωνία απέναντι στα παιδιά μας. Η πραγματική πρόοδος του κάθε παιδιού δεν μετριέται σε επιδόσεις και βαθμούς αλλά στη συναισθηματική τους ασφάλεια και βεβαιότητα, ότι όποια «ιστορία» κι αν φέρνουν μαζί με την τσάντα τους, στο σχολείο θα βρουν έναν χώρο που τους χωράει και τους αποδέχεται όλους.
Βασιλική Τζέκου
Κοινωνική Λειτουργός
