Μπορεί ένα μεταξωτό μαντήλι να κρατήσει ζωντανή μια ανάμνηση; Για την Έλενα Ζωγράφου, δημιουργό του brand ZOGRAFOS, κάθε σχέδιο ξεκινά από μια ιστορία και αποκτά μια καινούργια στα χέρια της γυναίκας που το φορά. Με τα μαντήλια της να κατασκευάζονται στο Σουφλί, συνδέει την παράδοση του μεταξιού με προσωπικά βιώματα, δώρα γεμάτα συναίσθημα και σχέσεις που χτίζονται με τον χρόνο. Στη Λιάνα Μπουκουβάλα μιλά για όσα την εμπνέουν, τη φροντίδα πίσω από κάθε δημιουργία και το στοιχείο που θέλει να διατηρήσει καθώς η ZOGRAFOS μεγαλώνει: την ανθρώπινη επαφή.
Συνέντευξη στη Λιάνα Μπουκουβάλα
Η σχέση της Έλενας Ζωγράφου με τα μαντήλια άρχισε πολύ πριν δημιουργήσει το ZOGRAFOS. Τα αγαπούσε από μικρή, τα φορούσε συχνά και είχε φτιάξει τη δική της συλλογή. Ορισμένα από εκείνα τα κομμάτια τα διατηρεί ακόμη. Η παρουσία τους στη ζωή της επί τόσα χρόνια την έκανε να προσέξει μια ιδιότητα που την ενδιαφέρει μέχρι σήμερα: ένα μαντήλι μπορεί να μείνει κοντά μας πολύ περισσότερο από μια τάση της μόδας.
«Αυτό με έκανε να συνειδητοποιήσω πόσο διαχρονικό είναι το συγκεκριμένο αξεσουάρ», λέει. Σταδιακά άρχισε να το σκέφτεται ως ένα αντικείμενο ικανό να κουβαλήσει προσωπικές ιστορίες και αναμνήσεις. Μπορεί να συνδεθεί με εκείνον που το χάρισε, με μια στιγμή κατά την οποία φορέθηκε ή με τα χρόνια που πέρασε στα χέρια μιας γυναίκας. Κάποτε, μπορεί να δοθεί και στην επόμενη γενιά.
Όλα τα σχέδια κουβαλούν μια ιστορία
Στο ZOGRAFOS, ένα σχέδιο ξεκινά συνήθως από μια σκέψη, ένα συναίσθημα ή μια εικόνα που την έχει εμπνεύσει. Πολλές ιδέες εμφανίζονται το βράδυ, όταν ξαπλώνει και αρχίζει να τις σχηματίζει νοερά. Δεν προέρχονται όλες από τη δική της ζωή. Κάποιες γεννιούνται μέσα από όσα της εμπιστεύονται οι πελάτες της — ιστορίες που πρώτα χρειάζεται να ακούσει και να καταλάβει.
«Όλα τα σχέδιά μου κουβαλούν μια ιστορία. Άλλοτε συνδέονται με τη δική μου ζωή και την πορεία της δουλειάς μου και άλλοτε προκύπτουν μέσα από τις ιστορίες που μου εμπιστεύονται οι πελάτες μου», εξηγεί. Η γνωριμία μαζί τους αποτελεί μέρος της δημιουργικής διαδικασίας: αφιερώνει χρόνο στη συζήτηση, αναζητά όσα έχουν σημασία για εκείνους και αφήνει την προσωπική αυτή επαφή να επηρεάσει το τελικό σχέδιο.
Όσο προσωπική κι αν είναι η αφετηρία ενός μαντηλιού, η κατασκευή του συνδέεται με έναν συγκεκριμένο τόπο. Η Έλενα επέλεξε το Σουφλί επειδή την ενέπνευσε η ιστορία του μεταξιού του. Τη γοήτευσε ιδιαίτερα το γεγονός ότι η εκτροφή του μεταξοσκώληκα και η παραγωγή μεταξιού επηρέασαν τη ζωή και την εξέλιξη μιας ολόκληρης τοπικής κοινωνίας. Ήθελε αυτή η παράδοση να έχει θέση στη δική της δουλειά και να γίνει γνωστή σε περισσότερο κόσμο.
«Ήθελα, λοιπόν, μέσα από τη ZOGRAFOS, να αναδείξω και να επικοινωνήσω αυτή τη σπουδαία παράδοση», λέει. Πιστεύει πως, παρά τη ξεχωριστή θέση του Σουφλίου στην ιστορία του μεταξιού, πολλοί εξακολουθούν να μη γνωρίζουν όσα κρύβει ο τόπος. Για εκείνη, επομένως, η επιλογή της κατασκευής εκεί έχει και έναν χαρακτήρα γνωριμίας με την ιστορία του.
Η απόσταση ανάμεσα στην πρώτη εικόνα που σχηματίζεται στο μυαλό της και στο έτοιμο μαντήλι είναι μεγάλη. Στον σχεδιασμό αφιερώνονται χρόνος, ενέργεια και συναίσθημα. Γίνονται δοκιμές, δημιουργούνται δείγματα και συχνά χρειάζονται διορθώσεις μέχρι να προκύψει το αποτέλεσμα που έχει φανταστεί. Έπειτα ακολουθεί η κατασκευή: το μετάξι τυπώνεται, πλένεται, περνά από τη διαδικασία σταθεροποίησης των χρωμάτων, κόβεται και ράβεται. Σε κάθε στάδιο εργάζεται διαφορετικός εξειδικευμένος τεχνίτης.
Αυτό θα ήθελε να γνωρίζει η γυναίκα που κρατά το τελικό μαντήλι: πόση δουλειά έχει προηγηθεί πριν το φορέσει. «Τίποτα δεν γίνεται βιαστικά ή τυχαία», τονίζει. «Κάθε μαντήλι περνά από πολλά χέρια και δημιουργείται με γνώση, ακρίβεια, αγάπη και μεράκι». Η φροντίδα, για την ίδια, δεν ανήκει μόνο στον αρχικό σχεδιασμό ή στο τελευταίο ράψιμο. Χρειάζεται σε ολόκληρη τη διαδρομή του αντικειμένου.
Στα σχέδια του ZOGRAFOS συναντώνται στοιχεία από διαφορετικές εποχές και λαϊκές παραδόσεις. Η μεταφορά τους σε μια σύγχρονη εικόνα δεν ακολουθεί κάποιον προκαθορισμένο κανόνα. Η Έλενα εμπιστεύεται κυρίως το ένστικτο, την αισθητική της και τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει εικόνες και χρώματα. Κάθε νέο σχέδιο, όπως το περιγράφει, μοιάζει να της δείχνει μόνο του προς ποια κατεύθυνση πρέπει να προχωρήσει.
Γι’ αυτό δυσκολεύεται να φανταστεί ένα ολοκληρωμένο μαντήλι σε μια εντελώς διαφορετική χρωματική παλέτα. Η σύνθεση και τα χρώματα είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο η αρχική αναφορά αποκτά σημερινή μορφή. Το ζητούμενο είναι να προκύψει κάτι σύγχρονο που να εξακολουθεί να φέρει την ιστορία και την αυθεντικότητά του.
Μηνύματα που γίνονται προσωπικά κειμήλια
Αν χρειαστεί να ξεχωρίσει μια συλλογή με ιδιαίτερα προσωπικό χαρακτήρα, η Έλενα επιλέγει τα «Δώρα Περιστάσεων». Κάθε μαντήλι είναι αφιερωμένο σε έναν σημαντικό άνθρωπο — στη μητέρα, στον πατέρα, στον κουμπάρο ή στον δάσκαλο — και έχει επάνω του ένα μήνυμα. Οι φράσεις αυτές προέκυψαν τόσο από δικά της βιώματα όσο και από ιστορίες πελατών που αναζητούσαν έναν τρόπο να εκφράσουν ένα βαθύτερο συναίσθημα μέσω ενός δώρου.
Το μαντήλι για τη μητέρα έχει ιδιαίτερη θέση στην καρδιά της. Το μήνυμά του, «είσαι το άλλο μου μισό», αποδίδει τη σχέση της με τη δική της μητέρα. «Έτσι ακριβώς αισθάνομαι και εγώ για τη δική μου μητέρα, καθώς δεν θα μπορούσα να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς εκείνη», λέει. Αντίστοιχα, η αναφορά στον πατέρα ως «σούπερ ήρωα» εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει η ίδια τον δικό της πατέρα. Μέσα από αυτές τις πολύ προσωπικές αφετηρίες ελπίζει ότι και άλλοι άνθρωποι θα αναγνωρίσουν κάτι δικό τους.
Η ιστορία ενός μαντηλιού, ωστόσο, δεν ορίζεται μόνο από τη δημιουργό του. Συνεχίζεται όταν κάποιος το επιλέξει, το χαρίσει ή το φορέσει. Μπορεί να είναι δώρο από μια μητέρα ή μια γιαγιά, να συνοδεύσει μια ξεχωριστή περίσταση ή να παραμείνει για χρόνια στην καθημερινότητα μιας γυναίκας. Καθώς προστίθενται αναμνήσεις, αλλάζει και η σημασία του. Για να μπορέσει να περάσει από γενιά σε γενιά, χρειάζεται επίσης ποιότητα και διαχρονικότητα, ώστε να αντέξει στον χρόνο.
«Όταν η ομορφιά και η ποιότητα συναντούν το συναίσθημα, το μαντήλι παύει να είναι απλώς ένα αξεσουάρ», λέει η Έλενα. Τότε μπορεί να γίνει προσωπικό κειμήλιο: να κρατήσει μια ιστορία και αργότερα, στα χέρια κάποιου άλλου, να αποκτήσει ένα νέο κεφάλαιο.
Η ίδια λογική καθοδηγεί και τα μαντήλια που σχεδιάζει ειδικά για έναν οργανισμό ή μια περίσταση. Πριν ξεκινήσει να δουλεύει την εικόνα, αφιερώνει χρόνο για να γνωρίσει την εταιρεία, την ιστορία, τις αξίες και την ταυτότητά της. Θέλει να καταλάβει τι επιθυμούν να επικοινωνήσουν οι άνθρωποί της και πώς η αρχική τους ιδέα μπορεί να εξελιχθεί δημιουργικά. Ο στόχος της είναι συγκεκριμένος: «Να δημιουργούμε ένα μαντήλι που δεν φέρει απλώς το λογότυπο μιας εταιρείας, αλλά αφηγείται με αυθεντικό τρόπο τη δική της ιστορία».
Μια εταιρεία που μεγαλώνει μέσα από τις σχέσεις της
Η επαφή με τους πελάτες δεν τροφοδοτεί μόνο τα σχέδια της Έλενας. Είναι και το στοιχείο που θέλει περισσότερο να προστατεύσει στο μέλλον. Η σχέση τους, όπως την περιγράφει, συχνά συνεχίζεται πολύ μετά την αγορά ενός μαντηλιού. Κάποιοι περνούν από το κατάστημα για να τη δουν, τη σκέφτονται στα ταξίδια τους, της φέρνουν ένα δώρο ή της τηλεφωνούν για να μοιραστούν κάτι που τους συνέβη. Άλλοι επιστρέφουν με μια νέα ιστορία και την εμπιστεύονται για το επόμενο σχέδιο.
Κοιτάζοντας τα επόμενα πέντε χρόνια, θα ήθελε το ZOGRAFOS να εξελιχθεί δημιουργικά. Η εταιρεία έχει ήδη παρουσιάσει, πέρα από μαντήλια, συλλογές με ρούχα και αξεσουάρ όπως παρεό, τσάντες και νεσεσέρ παραλίας. Τον τελευταίο χρόνο η ίδια ασχολήθηκε σε μεγάλο βαθμό με ειδικές παραγγελίες, με αποτέλεσμα να μην αφιερώσει σε αυτές τις συλλογές όσο χρόνο θα ήθελε. Εφόσον ο κόσμος συνεχίζει να τις ζητά, επιθυμεί να τις εμπλουτίσει με νέες δημιουργίες.
Υπάρχει, όμως, κάτι που δεν θέλει να αλλάξει μαζί με το μέγεθος της εταιρείας. «Δεν θα ήθελα αυτή η ανθρώπινη επαφή να χαθεί όσο η εταιρεία μεγαλώνει», λέει. Έπειτα από τόσα χρόνια, οι άνθρωποι που επιλέγουν τις δημιουργίες της δεν είναι για εκείνη απλώς πελάτες. Είναι πρόσωπα με τα οποία έχει χτίσει μια σχέση. Και ίσως αυτό να εξηγεί καλύτερα την ιδέα πίσω από το ZOGRAFOS: κάθε μαντήλι ξεκινά από μια ιστορία, αλλά η πιο προσωπική του ιστορία αρχίζει όταν φτάσει στα χέρια κάποιου άλλου.
